शांत स्वभाव, ठाम कृती : देवेंद्र फडणवीस यांचा राजकीय प्रवास

मुंबई (प्रतिनिधी) : भगवद्गीतेमध्ये श्रीकृष्ण म्हणतात "योगः कर्मसु कौशलम्"म्हणजेच, आपल्या कामातील उत्कृष्टता हाच खरा योग.आधुनिक भारतीय राजकारणात असा नेता शोधायचा असेल, ज्याने या विचाराचा उल्लेख कमी आणि आचरण जास्त केले, तर ती कहाणी नागपूरच्या देवेंद्र गंगाधरराव फडणवीस यांच्या प्रवासाशी जोडली जाते.

ही कथा केवळ भाषणांची नाही. महाराष्ट्राने अनेक प्रभावी वक्ते पाहिले आहेत. पण ही कथा आहे अशा व्यक्तीची, ज्यांच्या राजकीय प्रवासात शब्दांपेक्षा कामगिरीने अधिक प्रभाव निर्माण केला.गेल्या तीन दशकांहून अधिक काळाच्या सार्वजनिक जीवनात प्रत्येक जबाबदारी त्यांनी एका वेगळ्या पद्धतीने हाताळली. पद गेले तरी काम थांबले नाही, परिस्थिती बदलली तरी दिशा बदलली नाही. शांतपणे नवी जबाबदारी स्वीकारून पुन्हा नव्याने सुरुवात करण्याची त्यांची शैली कायम राहिली.

त्यांच्या स्वभावातील संयमाची झलक बालपणापासूनच दिसून येते. 1975 मधील आणीबाणीच्या काळात त्यांचे वडील, जनसंघाचे आमदार गंगाधरराव फडणवीस यांना तुरुंगवास झाला. त्यावेळी लहान वयातील देवेंद्र यांनी आपल्या विचारांशी तडजोड न करण्याचा निर्णय घेतला. हा केवळ एका बालकाचा विरोध नव्हता, तर भविष्यातील नेतृत्वाच्या स्वभावाची पहिली झलक होती.

राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या संस्कारांनी त्यांच्या विचारांना शिस्त आणि संघटनात्मक दृष्टिकोन दिला. नागपूरच्या वातावरणात वाढलेल्या या तरुणाने राजकारणाकडे केवळ सत्ता मिळवण्याचे साधन म्हणून नाही, तर समाज परिवर्तनाचे माध्यम म्हणून पाहिले.1992 मध्ये वयाच्या अवघ्या 22 व्या वर्षी त्यांनी नागपूर महानगरपालिकेत नगरसेवक म्हणून प्रवेश केला. त्यानंतर 27 व्या वर्षी ते देशातील सर्वात तरुण महापौरांपैकी एक ठरले.

महापौरपद हे केवळ औपचारिक पद मानणाऱ्यांना त्यांनी चुकीचे ठरवले. शहर प्रशासन, आर्थिक नियोजन, नागरी सुविधा आणि उत्तरदायित्व यावर त्यांनी लक्ष केंद्रित केले. कारण त्यांच्यासाठी शासन म्हणजे केवळ मोठ्या घोषणा नव्हत्या; तर सामान्य नागरिकांच्या रोजच्या आयुष्यात होणारा बदल होता.

1999 मध्ये त्यांनी विधानसभेत प्रवेश केला. नागपूर दक्षिण-पश्चिम मतदारसंघातून सलग विजय मिळवत त्यांनी आपली राजकीय पकड मजबूत केली. अभ्यासू आमदार, प्रभावी विरोधी नेता आणि विषयांची सखोल माहिती असलेला राजकारणी म्हणून त्यांची ओळख निर्माण झाली.

सिंचन घोटाळ्यासारख्या विषयांवर त्यांनी कागदपत्रांचा अभ्यास करून भूमिका मांडली. आरोपांपेक्षा पुराव्यांवर भर देणारी त्यांची कार्यपद्धती ही त्यांच्या राजकीय शैलीची ओळख बनली.

2014 मध्ये महाराष्ट्राच्या राजकारणात एक मोठा बदल झाला. वयाच्या 44 व्या वर्षी देवेंद्र फडणवीस राज्याचे मुख्यमंत्री झाले. विदर्भातून आलेला नेता मराठाबहुल राजकारणात कितपत टिकेल, अशा चर्चा सुरू होत्या. मात्र त्यांनी पाच वर्षांचा पूर्ण कार्यकाळ यशस्वीपणे पूर्ण करून आपली क्षमता सिद्ध केली.

त्यांच्या पहिल्या कार्यकाळात अनेक मोठ्या पायाभूत प्रकल्पांना वेग मिळाला. नागपूर-मुंबई समृद्धी महामार्ग, मुंबई मेट्रोचा विस्तार, मुंबई ट्रान्स हार्बर लिंक, कोस्टल रोड आणि विविध विकास प्रकल्पांना नियोजन व अंमलबजावणीची दिशा मिळाली.त्यांच्यासाठी पायाभूत सुविधा म्हणजे केवळ उद्घाटनाचे कार्यक्रम नव्हते; तर भविष्यातील आर्थिक विकासाचा पाया होता.

शासनासमोर आलेल्या सामाजिक आणि प्रशासनिक आव्हानांमध्येही त्यांनी निर्णयक्षमतेवर भर दिला. भीमा कोरेगाव घटनेनंतर कायदा-सुव्यवस्था राखणे असो किंवा संवेदनशील विषय हाताळणे असो, प्रशासनाला स्थिरता देण्याचा प्रयत्न त्यांच्या कार्यकाळात दिसून आला.

शेती आणि पाणी व्यवस्थापन हा त्यांच्या धोरणांचा आणखी एक महत्त्वाचा भाग राहिला. जलयुक्त शिवार योजनेद्वारे दुष्काळग्रस्त भागात जलसंधारणाच्या कामांना मोठ्या प्रमाणावर चालना देण्यात आली. शेततळी, बंधारे आणि नाले पुनरुज्जीवनाच्या माध्यमातून ग्रामीण भागात पाण्याच्या समस्येवर उपाय शोधण्याचा प्रयत्न झाला.

पुढील काळात नदीजोड प्रकल्प, जलव्यवस्थापन आणि सिंचन वाढवण्याच्या योजनांवरही भर देण्यात आला.शेतकरी कर्जमाफी, थेट आर्थिक सहाय्य योजना आणि शेतीसाठी सौर ऊर्जेचा वापर यांसारख्या उपक्रमांमधून शेतकऱ्यांच्या समस्या सोडवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला.

देवेंद्र फडणवीस यांच्या प्रवासाची खासियत कदाचित याच एका वाक्यात सांगता येईल —

"आवाज कमी, कामाचा वेग जास्त."कारण काही नेत्यांची ओळख त्यांच्या भाषणांनी होते, तर काहींची ओळख त्यांच्या निर्णयांनी.देवेंद्र फडणवीस यांचा राजकीय प्रवास हा अशाच निर्णयांच्या आणि कामगिरीच्या नोंदींचा प्रवास आहे.